‫252میلیون سال پیش است
و سیاره‌ی ما در حالِ نابودی‌ست
،بزرگترین انقراضِ تاریخ جهان را تهی و
در سکوتی مرگ‌بار رها کرد
اما این، داستانِ اون تعدادِ اندکی‌ست
که جانِ سالم به در بردند
[حیات در سیاره ما]
[قسمت چهارم] [با خونسردی]
‫[252میلیون سال پیش]
...آغاز دوره‌ی تریاسه
و رودهای آتش، رفته رفته در حال فروکشی هستند
و در ردپای اون‌ها
قسمتی از زمین به بزرگیِ نصفِ ایالات متحده توسط پوسته‌ای از مواد مذابِ در حالِ سرد شدن
که عمقش حتی به سه کیلومتر هم می‌رسه پوشیده میشه
گازهای آتشفشانی باعثِ بالا رفتنِ دمایِ جهانی شده‌اند
جنگل‌ها و تپه‌های دریایی
از بین رفته‌اند
سیرِ صدها میلیون ساله‌ی تکامل
به باد رفته
با این حال
جایی در دلِ این منظره‌ی سوخته
فرصت، پنهان شده
برای یک نوع موجود زنده که می‌تونه روی موادِ طبیعیِ مرده، رشد کنه
قارچ‌
درحالی که دنیا به یک قبرستان آخرالزمانی تبدیل شده بود
قارچ‌ها توی محیطِ مناسب رشد خودشون قرار داشتن
و برای چند هزار سال
این سازواره‌های ساده
به موجوداتِ غالب در سیاره‌ی زمین، تبدیل شدند
ولی تمامِ بازماندگانِ دوره‌ی پرمیان
برای پیروزی به مرگ اتکا نکردند
یک موجود پست
فرصت رو، برای تصاحب کردنِ جهان
مناسب دید
...لیستروساروس
جَدّ باستانیِ پستانداران
این موجودِ نادر که هم اندازه‌ی خوکه
عادت به درست کردنِ سوراخِ زیرزمینی
و پیدا کردنِ پناهگاه در غارها داشته
سبکِ زندگی‌ای که جونش‌رو نجات داده
درست درحالی که بقیه‌ی حیوانات درحال مردن بودند
قبلا یه سری تو سری خورِ بیچاره بودن
ولی حالا یکی از چند گونه‌ی معدود از بازمانده‌های خوش شانسِ آخرالزمان هستن
درحالی که بیشتر گونه‌های گیاهی به خاطر پدیده‌ی انقراض از بین رفته‌اند
پیدا کردنِ غذا کار دشواری‌ست
اما لیستروساروس‌ها راحت با شرایط سازگار می‌شوند
و می‌توانند مناطق وسیعی رو در پی جستجوی علف طی کنند
اون‌ها مدام درحالِ حرکت‌اند
و دنبالِ ریشه‌ها، تکمه‌ها و دسته‌های کوچکی که دوباره رشد کرده‌اند میگردند
ولی اون‌ها تنها بازمانده‌های حیوانی نبودند
زندگی به شکل‌های مختلفی
راه خودش رو پیدا کرد
سبکِ زندگیِ ساده اما سازگارِ لیستروساروس
امتیازاتِ زیادی رو از آنِ خودش خواهد کرد
رقابتِ کم و عدم وجود شکارچی
فورانِ آتشفشان‌ها، اون رو از ته زنجیره‌ی غذایی
به حیوانی تبدیل کرد که وارثِ زمین بود
طی سال‌ها بعد از انقراضِ بزرگ
اون‌ها سه چهارم از جمعیتِ مهره‌دارانِ روی زمین رو تشکیل دادند
کاری که هیچ جانور دیگری تا به حال انجام نداده‌ است
ولی دورانِ نفوذ و برتری‌شان نمی‌توانست بیشتر دوام بیاورد
زیرا بازمانده‌ی دیگری از انقراضِ بزرگ
درحال برخاستن بود
به لطفِ تغییرهای بزرگی که در طیِ ده‌ها میلیون سال
در سیاره‌مان رخ داد
قاره‌های زمین به یکدیگر ملحق شده
و اقیانوسی پهناور در یک طرفِ زمین
و یک خشکیِ پهناور در طرفِ دیگر زمین به اسمِ
ابرقاره‌ی پانگه‌آ رو به وجود آوردند
فرایندِ خشکانشی که از دوره‌ی قبلی شروع شده بود
حالا توسط گرمای سوزان، درحال تشدید شدن است
دما تا ۶۰ درجه‌ی سلسیوس بالا می‌رود
طوفان‌های شن، داخلِ خشکی می‌گردند
توده‌های شن تا ارتفاعِ بیش از یک کیلومتری بالا می‌روند
و به تدریج، بزرگ‌ترین و ناسازگارترین صحرایی که
این سیاره تا به حال به خودش دیده را می‌سازند
با این حال در گوشه و اطرافِ این سرزمینِ تهی و عاری از زندگی
گروهِ دیگری از بازماندگان درحالِ برخاستن‌اند
و آن‌ها هنوز هم که هنوزه بر صحراهای ما حکومت می‌کنند
این صحرای آتاکاما در آمریکای جنوبیه
این صحرا از دوره‌ی تریاسه تا حالا، اینجا بوده
قسمت‌هایی ازش وجود داره که شده حتی طی قرن‌ها روی بارون رو به خودش ندیده باشه
و با این‌حال، یک گونه‌ی جانوری اینجا زندگی می‌کنه
مارمولک‌ها
اون‌ها خزنده‌ان،به طرز باورنکردنی‌ای با این محیطِ خشک سازگارن
اون‌ها پوستِ محکم و پولک‌داری دارند
که باعث میشه زیرِ این گرمای سوزان خشک نشن
در عوض، نور خورشید اون‌ها رو تقویت می‌کنه
خونِ سردشون رو گرم می‌کنه تا بتوانند سریع بدوند
ولی حتی خزنده‌های صحرایی هم نیاز دارن که عطششون رو رفع کنن
آبی که از زمین تراوش میشه
متاسفانه، این چاله‌های آب تقریبا به شوریِ دریایِ مرده‌ان
نوشیدنِ این می‌تونه به معنیِ حکم اعدام باشه
پس، این مارمولک‌ها، آب مورد نیازشون رو از یه منبعِ غیرمنتظره تامین می‌کنن
جانوری که اجدادش‌هم از آخرالزمان جونِ سالم به در برده بودند
انقراضِ بزرگ آسیب زیادی به حشرات زد
ولی بعضی‌هاشون ازش جون سالم به در بردن
امروزه، این مگس‌های آب شور متخصصین نمک شناسی‌ به حساب میان
اون‌ها آب رو نمک‌زدایی می‌کنند
و در طیِ این پروسه، خودشون رو به بطری‌های آبِ مناسب، برای مارمولک‌ها
تبدیل می‌کنند
چالش اصلی، گیر انداختنشونه
بالاخره
ولی درست وقتی که فکر می‌کنه شکستش داده
دردسر در کمینشه
این نقاطِ مگس پرانیِ قدیمی طرفدارای زیادی دارن
و بومی‌های اینجا خوششون نمیاد که با بقیه تقسیمش کنن
کیش و مات
ولی در قلمروی یه مارمولک دیگه
...مارمولکِ تشنه فرصت رو غنیمت شمرده
و از پرت بودنِ حواسِ دو مارمولکِ دیگه نهایت استفاده را می‌کنه
مهم نیست چقدر این مدت کوتاه باشه
ساکنینِ بنیادیِ صحراها
یعنی مارمولک‌ها سرسخت و سازگارند
درست مثل اجداد باستانی‌شون
ولی در دورانِ تریاسه خزنده‌های خیلی بزرگ‌تری وجود داشتن
که می‌تونستن مسیرِ تاریخ رو عوض بکنن
‫[248میلیون سال پیش]
چهار میلیون سال قبل از دوره‌ی پرمیان
لیستروساروس بر زمین حکمرانی کرده
اونا توی یه دنیای تقریبا خالی پدیدار شدن
و همه‌ی امتیازات رو مالِ خودشون کردن
زندگی زیباست
ولی این اجدادِ پستاندار
یه کوچولو خویِ رقابت و درندگی داشتن
تا الان
با بهبود یافتنِ سیاره
بعضی خزندگان به تناسبِ حیرت‌انگیزی رسیدند
این، یک اریتروسوکید هستش
با طولِ حدودا سه متر، بزرگ‌ترین شکارچیِ دوران خودش به حساب میاد
گروهی از لیستروساروس‌ها می‌تونن طعمه‌ی آسونی براش باشن
...اون‌ها هیچ دفاع و یا هیچ آگاهی‌ای از تهدیدی که
این گونه‌ی جدید از خزنده‌ها براشون محسوب میشه، ندارن
درست مثل روباهی که به لونه‌ی مرغ‌ها حمله کرده
یه اریتروسوکید می‌تونه بیشتر از حد نیازش بکشه
...لیستروساروس نقشِ پخمه‌ی کم حواس رو
در دوارنِ خودش رو داشت
ترکیبی از شکارچی‌ها و رقابت
باعث پایین رفتنِ لیستروساروس از حکمرانیِ تمام و کمالِ سیاره
و منجر به انقراضشون شد
پستانداران تاج و تختشون رو از دست دادند
...این
عصر خزندگان بود
امروزه، بیش از ده هزار گونه خزنده در این سیاره زندگی می‌کنه
گرچه، همه‌شون به اندازه‌ی نیاکانشون ترسناک نیستن
...با تغییرِ زمین
خزندگان مجبور شدند با دنیای خیلی شلوغ‌تری سازگار بشن
و پوستِ سخت و پولک‌داری
که بهشون اجازه داد صحراهای پانته‌آ رو فتح کنن
هنوز هم راز موفقیت اون‌ها به حساب میاد
واسه بعضی‌ها، پوستشون باعث شده که بتونن توی تغییر قیافه دادن استاد بشن
ولی پوست می‌تونه به عنوانِ وسیله‌ای واسه ترسوندنِ حمله‌کننده هم به حساب بیاد
حتی اون موقع‌هم، زمان‌هایی بوده که مقیاس‌های اندازه‌گیری قوی‌تری نیاز بوده
پوستشون، حتی ممکن بوده که باعث فرارکردن پرنده بشه
راستش مارمولک‌ها، به استعداد شنا کردنشون معروف نبودن
اما، مارمولک آنول از کاستاریکا روشِ عجیبی برای بقا داره
حینِ عملِ دم، یه حباب درست می‌کنه که به پوستِ دافعِ آبش می‌چسبه
و اتاقک زیرآبیِ مخصوص خودش رو میسازه
و بهش این اجازه رو میده که زیرِ آب
تا ۱۵ دقیقه دوام بیاره
مارمولک‌های امروزی توی زندگی کردن در گوشه و کنارها خیلی ماهرن
جوری که تصور این مسئله که یه زمانی به سیاره‌مون حکمرانی می‌کردن واقعا سخته
ولی یه مجموعه جزایزی در اندونزی هستن
که یه چشمه‌ی کوچیک از اون گذشته‌ی دور رو می‌تونن نشونمون بدن
اینجا، مارمولک‌ها هنوز هم فرمانروایی می‌کنن
به تازگی سر از تخم درآورده و همین الانش هم خیلی کنجکاوه
این جوانک، زندگیش‌رو توی بهشتِ مارمولک‌ها شروع می‌کنه
...تنها مشکلی که سر راهشه
خویشاوندانش‌ هستن
این یکی، یه اژدهای کومودوی کوچولوعه
و کومودوها گوشت خوارن
هوا رو با زبانِ دوشاخه‌شون بو می‌کنن تا طعمه‌شون رو پیدا کنن
برای بزرگ‌ترین مارمولک‌های جهان
بچه اژدهاها، خوراکی‌های خوبی به نظر میان
از شانس خوبش، یه لونه پر از تخم کومودو که زیر خاک دفن شده
وعده‌ی راحت‌تری به حساب میاد
ولی نمی‌تونه این هیولا رو واسه مدت طولانی‌ای سیر نگه داره
باید حدودا هفت یا هشت سال توی درخت‌ها پنهان بشه
تا وقتی که انقدر بزرگ بشه که بتونه از خودش دفاع کنه
واسه بالا رفتن زیادی سنگینه
کومودوی بالغ، میره به دنبالِ یه طعمه‌ای که دسترسی بهش آسون‌تر باشه
لایه‌ی ضخیمی از گل و لای نمیتونه حس بویاییِ این جانور رو مختل کنه
گاومیش‌های اهلی شده‌ی آسیایی همیشه هشیارند
و نسبت به سرورانِ خزنده‌شون بسیار محتاط عمل می‌کنند
ولی بچه گاومیش‌ها به زرنگیِ والدینشون نیستن
طعمه‌ی اژدها از دستش پرید
ولی موقتا
زهر، از غده‌ای توی آرواره‌ش
جلویِ لخته شدنِ خونِ شکارش رو میگیره
که باعث افتِ خطرناکِ فشار خونش میشه
نتیجه‌ش
اجتناب ناپذیره
این یه انعکاس، از شیوه‌ی حیات
در دورانِ تریاسه بود
پستانداران باید برای زنده موندن می‌جنگیدن
درحالی که خزندگان با غرور و اعتماد به نفس، حکمرانی می‌کردند
اما احتمالا، برجسته ترین قسمت از اوایل دوره‌ی برتریِ خزندگان
زمانی بود که بعضی از اون‌ها به خشکی پشت کرده
و به اقیانوس برگشتند
لاک‌پشت‌ها
چه با رقابت تا اینجا رسیده باشن
چه شانس در خونه‌شون رو زده باشه
لا‌ک‌پشت‌ها به دریاهایی برگشتند که نیاکانشون ترکشون کرده بودند
و امروزه، ساکنِ همه‌ی اقیانوس‌ها به جز سردترین‌هاشون هستن
اما، لاک‌پشت‌های ماده‌ی بالغ باید بازهم سالی یک بار به خشکی برگردند
تا تخم گذاری کنند
اینجا، در کنارِ این صخره‌ی مرجانیِ بزرگ
هزاران هزار از اون‌ها دور هم جمع میشن
تجمعاتی شبیه به این
واسه میلیون‌ها سال
یکی از زیباترین مناظرِ طبیعت بوده
دلیلِ خوبی پشتِ این تجمع هستش
هرچی تعداد بیشتر امنیت بیشتر
لاک‌پشت‌ها، اول در دوره‌ی تریاسه نمو پیدا کردند
ولی اون‌موقع، اون‌ها دریاها رو فتح کرده بودن اقیانوس محل زندگیِ شکارچیانِ خطرناک بود [۱۵۰ میلیون سال پیش]
در عمقِ هشت متری این پلسیوسور زندگی می‌کرد
اون‌هم، یک خزنده‌ست
ولی خزنده‌ای که کل زندگیش رو زیر آب میگذرونه
از اون‌جایی که پلسیوسور تو یه بازه زمانی معین فقط مقدار معینی غذا می‌تونه بخوره
تجمعاتی با این تعدادِ زیاد
باعث میشه لاک‌پشت‌های بیشتری زنده بمونن
همه‌ی این کارها
واسه اینه که خودشون‌رو تا ساحلی که توش به دنیا اومدن بِکِشونن
و بهترین مکان رو، واسه تخم‌گذاری پیدا کنن
تقریبا دو ماه گذشته و زحمات لاک‌پشتِ ماده، به نتیجه رسیده
نوزاد‌ها
ولی هرکدوم از اون‌ها، الان مشکلاتِ مربوط به خودش رو داره که باید بهشون رسیدگی کنه
همون‌طور که به طورِ غریزی به سمتِ اقیانوس حرکت می‌کنه
تراسورها
خیلی قبل‌تر از به وجود اومدنِ پرنده‌ها وجود داشته‌اند
این گروه از خزندگانِ باستانی گامِ بزرگی در جهتِ تکامل برداشتند
اون‌ها به استفاده از بال عادت کردند
و اربابِ آسمان شدند
کاملا بی دفاع
تنها شانسِ این نوزاد
ادامه دادنه
نادیده گرفتن فرصت های از دست رفته
به امید اینکه تراسورها فرصت های فراوان دیگری داشته باشند
هر فرارِ خوش اقبالانه
اون رو به کناره‌ی دریا نزدیک‌تر می‌کنه
ولی حتی اون‌هایی که به اقیانوس رسیدن هم در امنیت نیستن
فقط با رفتن به قسمت عمیق‌ترِ آب
میشه از دست تراسورها در امان موند
و ناپدید شد
روزی، خزندگان به آسمان‌ها و امواج حکمرانی می‌کردند
ولی با وجودِ برتری‌شون
تراسورها و پلیسیوسورها جفتشون دیر یا زود منقرض میشدن
اما یکی از خزندگانِ رایج در این دوره، زنده موند
خزندگانی ‌که شکارچی‌های نهانکارِ فوق‌العاده‌ای هستن
که حتی بعد از گذشتِ ۲۰۰ میلیون سال
یه ذره هم تغییر نکردن
بی توجه به خطر
گاوهای یالدار میان که عطششون‌رو رفع کنن
کم مونده بود
ولی این اهمیتی نداره
تمساحِ رودِ نیل می‌دونه که گاوِ یالدار قراره برگرده
همون‌طور که همیشه برگشته
برای جلوگیری از دیده شدن تمساح به آرامی به زیر آب می‌رود
و نفسش را، به مدتِ
یک ساعت‌، نگه می‌دارد
تمساح‌ها می‌تونن ضربانِ قلبشون‌رو تا دو تپش در دقیقه پایین بیارن
یه جورایی خودشون‌رو کامل خاموش می‌کنن
به روشی که خزندگان میلیون‌ها سال پیش ترجیحش میدادن
...اما در لحظه‌ای که حمله رو شروع می‌کنه
از حالتِ سکون، ناگهان
تبدبل میشه به انرژیِ شدید
اون هم فقط در طولِ کسری از ثانیه
تولید کردنِ سرعت و قدرتِ کافی
برایِ تکون دادنِ بدنِ ۵ متری‌شون
خارج از آب
همه‌ی این‌کارها رو با شکمی خالی
و یک دور نفس کشیدن انجام میدن
در حال حاضر، این شگرد، به همون اندازه برای تمساح‌ها موفقیت‌آمیزه
که برای اجداد ماقبلِ تاریخیشون بوده
تمساح‌های امروزی به آب‌هایِ محلِ زندگی‌شان، حکومت می‌کنند
ولی الان، مثل قبلا شکارچی‌های رایج و متداولی نیستند
در دوران تریاسه
نیروی طبیعت می‌تونه داستان زندگیت رو
به یک مسیرِ ‌کاملا جدید بفرسته
‫[234میلیون سال پیش]
،فوران آتشفشان‌ها به طورِ مستمر دوره‌ای دیگر از گرمایش جهانی رو به دنبال داشت
بالا رفتنِ دمایِ آبِ سطحِ اقیانوس‌ها باعثِ تشدیدِ فرایندِ تبخیرِ اقیانوسی می‌شد
در پانگه‌آی شمالی، بادهای مملو از رطوبت تا ارتفاعِ ۳۰۰۰ متری می‌رسیدند
و سیستمِ آب‌و‌هواییِ فوقِ موسمی رو می‌ساختند
و باران شروع به باریدن کرد
به همون شکلی که در انجیل توصیف شده
آن سویِ سیاره، طوفان‌ها شدت گرفتند
بارشِ متوالی بیش از میلیون‌ها سال ادامه داشت
که صحراهایِ خشکِ پانگه‌آی اولیه رو به خاطره‌ها سپرد
در شمالِ سیاره، سیل‌ها از بالای کوه‌ها به سمتِ پایین جاری بودند
آبِ سطحِ اقیانوس مناظر رو دوباره از اول طرح‌ریزی کرد
درحالی که با خودش گل‌ولایِ سرشار از مواد مغذی رو حمل می‌کرد
چندی بیش طول نکشید تا اینکه آبراه‌ها 1/3میلیون کیلومتر مربع را از آنِ خود کردند
منطقه‌ای هم اندازه‌ی آلاسکا
که بزرگ‌ترین دلتای تاریخِ زمین رو به وجود آورد
این آبراه‌های حاصلخیز نیروی حیاتِ دنیای جدید شدند
سوختی برای سیرِ تکامل
تیره‌ی مخروطیان به سمتِ جلو پیش‌روی کردند
و برای اولین بار بعد از انقراضِ پرمیان
سیاره‌مون به سرزمینی جنگلی برای زندگیِ جانورانِ عظیم‌الجثه تبدیل شد
‫[210میلیون سال پیش]
خیلی از خزندگان باستانی نتونستن با این سبک زندگیِ جدید وفق پیدا کنن
ولی یک گروه، این تغییر در زندگیِ گیاهی رو پذیرفتند
و به زودی برخواهند خاست تا دنیا را تصاحب کنند
بچه‌هاشون، زندگیشون رو تقریبا مثل خزندگان دیگه شروع می‌کنن
...سر از تخم در میارن
پوستشون پولک‌داره
و از لحظه‌ای که چشماشونو رو به جهان باز می‌کنن
وظیفه‌ی دفاع از خودشون و زنده موندن بر عهده‌ی خودشونه
ولی یه تفاوت‌هایی هم وجود داره
اون‌ها سازوکارِ تنفسیِ خیلی کارآمدتری دارن
که به طورِ پیوسته خون رو به طرفِ شش‌هاشون پمپ می‌کنه
و بهشون اجازه‌ی دویدن
بدون نیاز به توقف برای نفس گرفتن رو میده
پاهاشون توی قسمتِ پایینیِ بدنشون قرار داره، نه در کناره‌هاش
و این‌طوری میتونن به صورت عمودی راه برن
این به نوزادهای کوچک این اجازه رو میده که
تبدیل به جانورانِ بالغی با اندازه‌ی ۵۰ برابرِ اندازه‌ی الانشون بشن
اون‌ها قسمتی از شجره‌نامه‌ی خزندگان رو به خودشون اختصاص دادن
ولی در تیره‌ی مخصوص به خودشون قرار دارن
جانورانِ عظیم‌الجثه‌ی اولیه مثلِ پلاتیوسوروس
می‌تونن به منابعِ غذاییِ جدید دسترسی پیدا کنن
معده‌ی آن‌ها، قابلیتِ هضمِ برگ‌های سوزنیِ دسته‌ی مخروطیان رو داره
و جثه‌ی بزرگشون
بهشون کمک می‌کنه که در طولِ روز و شب
دمای بدنشون رو بالا نگه دارن
این یک ترکیبِ برنده‌ست که خبر از شروعِ یک عصر جدید میده
‫[52میلیون سال پیش]
عصرِ ژوراسیک
این سلسله‌ی جدید قراره بیش از
‫150میلیون سال، بر سیاره حکمرانی کنه
حکومتی که برخاستنِ یک سری از مشهور ترین موجوداتی که تا به حال
روی زمین پا گذاشتن رو به چشم دیده
به عصرِ دایناسورها خوش آمدید