‫بدون شک یکی از بی‌نظیرترین ‫و معروف‌ترین حیواناتی که
‫تا به‌حال وجود داشته، دایناسور است.
‫تیرانوسوروس رکس.
‫حیوانی که قوه تخیل همه‌مان را برمی‌انگیزد.
‫چگونه حیوانی بود؟
‫چه شکلی بود؟ ‫چطور زندگی می‌کرد؟
‫اکنون، تحقیقات علمی ‫پاسخ این سوال‌ها را داده‌اند.
‫و نه تنها درباره تی‌رکس
‫بلکه درباره دیگر گونه‌هایی ‫ که در زمان او می‌زیستند.
‫و تکنولوژی تصویرسازی اخیر ‫به ما امکان می‌دهد آن‌ها را ببینیم.
‫سیاره زمین، 66 میلیون سال پیش.
‫آسمان‌ها انباشته از ‫حیوانات غول‌پیکر پرنده‌اند.
‫خزندگان هیولاواری اعماق ‫دریاها را می‌نوردند.
‫و روی خشکی، دایناسورهای متنوعی
‫سخت در تلاش برای بقاءاند.
‫ما اکنون چیزهای زیادی درباره دنیایی می‌دانیم ‫ که تحت سلطه دایناسورها بود.
‫این داستان آن‌هاست.
‫سیاره ماقبل تاریخ
‫آب‌های شیرین
‫ میلیون‌ها سال، ‫خشکی‌های سیاره زمین
‫توسط آب‌ها تراشیده می‌شد.
‫و رودخانه‌هایی که اینجا در جریانند ‫هنوز هم این ژرف‌دره‌ها را شکل می‌دهند.
‫اینگونه مکان‌ها خانه ‫خزندگان پرنده‌اند.
‫پتروسور.
‫بال‌های پوستی‌شان از انگشتان ‫ تا مچ پایشان کشیده شده است.
‫آن‌ها می‌توانند روزانه ‫صدها کیلومتر پرواز کنند.
‫هرشب
‫گروهی به این ژرف‌دره‌ها می‌آیند ‫ تا بر روی لبه‌های باریکش سکنی گزینند.
‫آن‌ها در ‌میان جمع ایمن‌ترند.
‫و شکارچیان خشکی‌زی کمی هم ‫در این منطقه پرسه می‌زنند.
‫اما یکی‌شان هست.
‫نوعی دایناسور. ‫ولاسیرپتور.
‫بدنشان توسط پر گرم نگه داشته می‌شود، ‫اما قادر به پرواز نیستند.
‫با این حال آن‌ها بسیار چابکند.
‫و درست به‌ همان اندازه.
‫یک قدم اشتباه ممکن است ‫به فاجعه تبدیل شود.
‫پتروساروس‌ها ترسواند.
‫آن‌ها با دیدن اولین ‫نشانه خطر، به پرواز درمی‌آیند.
‫اگر ولاسیرپتورها بخواهند غذایی گیر بیاورند، ‫باید عنصر غافلگیری را درنظر گیرند.
‫بدن‌های سبک و بازوان ‫پردارشان به آن‌ها کمک می‌کند
‫که فرودشان را کنترل کنند.
‫و دم وسیعشان در ‫حفظ تعادلشان کمک می‌کند.
‫آن پتروساروس‌هایی که ‫روی لبه‌های کلونی استراحت می‌کنند
‫آسان‌ترین اهداف‌اند.
‫غرش آبشار صدای ‫ریزش سنگ‌ها را از بین می‌برد.
‫ماده بالا می‌رود.
‫دو نر پایین‌تر می‌مانند.
‫تنها چند پتروسور ‫ در تیررس قرار گرفته‌اند.
‫او یکی گیر انداخته است ‫اما حال دیگر تمام کلونی متوجه خطر شده‌اند.
‫در این هیاهو، شکارش از روی ‫ لبه سُر می‌خورد.
‫ماده تأثیرگذاری ‫پرهایش را می‌آزماید.
‫و در نهایت غذایش را ‫به‌دست می‌آورد.
‫نرها باید با ‫پتروسور مواجه شوند.
‫قدرت آب‌های شیرین ‫در سرتاسر سیاره دیده می‌شود.
‫دماهای جهانی بالاست.
‫طوفان‌های تند و ‫باران‌های شدید وجود دارد.
‫قسمت زیادی از آمریکای شمالی توسط ‫جنگل‌های پرتراکم و سرسبز پوشیده شده است.
‫اینجا چند تا از بزرگ‌ترین گیاهخوارانی که ‫ تا به حال وجود داشته‌اند، زندگی می‌کنند.
‫و آن‌ها هم غذای ‫ وحشی‌ترین شکارچی‌اند.
‫تیرانوسوروس رِکس.
‫این نر پیر یک تریسراتوپس را کشته است.
‫اما با این کار به ‫ خودش هم آسیب رسیده است.
‫تی‌رکس‌ها برای شکار ‫ گیاهخواران بزرگ ساخته شده‌اند...
‫با این حال در طول زمان، در بسیاری از آن‌ها ‫سلاح‌های دفاعی خوبی به‌وجود آمده است.
‫دهه‌ها جنگ با شکار مسلّح، ‫ زخم‌هایی را بر بدنش به‌جای گذاشته است.
‫یک درگیری حتی باعث ‫از بین رفتن انتهای دُمش شد.
‫این جراحت‌های جدید اما جدی‌ترند.
‫در سن او، عفونت یک تهدید جدی است.
‫آب رودخانه می‌تواند ‫به پاکسازی زخمش کمک کند.
‫او شانس خوبی برای زندگی‌کردن ‫ و یک روز دیگر جنگیدن دارد.
‫اما آن روز می‌تواند زودتر از ‫آنچه تصور می‌رود فرا رسد.
‫یک تی‌رکس دیگر.
‫یک غریبه.
‫اما این تازه‌وارد بویی متفاوت دارد.
‫یک ماده است.
‫او جوان‌تر و کوچک‌تر است.
‫با این حال می‌تواند ‫یک رقیب هم باشد.
‫او اما نشان می‌دهد ‫ که علاقه‌ای به مبارزه ندارد.
‫او جفتگیری را ترجیح می‌دهد.
‫او هم به‌نظر موافق می‌آید.
‫ناحیه صورت یک تیرانوسور ‫ به تماس بسیار حساس است.
‫پوزه‌هایشان را به هم می‌زنند.
‫اندازه بزرگ او و ردّ زخم‌هایش ‫ نشان می‌دهند که او یک بازمانده است.
‫و احتمالاً این ویژگی در نظر او جذاب است.
‫پس با هم می‌مانند.
‫و در هفته‌های آینده ‫باز هم جفتگیری می‌کنند.
‫در نهایت ماده تا 15 تخم می‌گذارد.
‫و اینگونه نسلشان ادامه پیدا می‌کند.
‫زیستگاه‌هایی که به آب‌های شیرین وابسته‌اند ‫ می‌توانند به‌سرعت و اساسی تغییر کنند.
‫در قسمت‌هایی از آسیای میانه
‫باران‌های موسمی شدید، رودخانه‌ها را ‫آن‌قدر غرقاب می‌کنند که در نهایت
‫از بسترشان سرریز می‌شود.
‫دشت‌های اطراف پر از آب می‌شوند.
‫و یکی از عجیب‌ترین دایناسورها ‫در این آب‌ها حرکت می‌کند.
‫داینوکایروس.
‫او حتی از تی‌رکس هم قدبلندتر است.
‫و پوزه عظیم اردک‌مانندش
‫در جمع‌آوری گیاهان آبزی بسیار مؤثر است.
‫این نر که در فصل خشک و ‫طولانی، غذای کمی خورده است
‫با اشتهای زیادی غذا می‌خورد.
‫گیاهان آبزی حاوی مواد مغذی زیادی‌اند.
‫و چنگال‌های گِرد بزرگ ‫ 20 سانتی‌متری‌اش
‫ به او اجازه می‌دهند آن‌ها را ‫ از اعماق آب بالا بکشد.
‫خود او منبع غذایی ‫ حیوانات کوچک‌تری است.
‫مگس‌های خونخواری ‫که در پوستش نفوذ می‌کنند.
‫آن‌ها آزاردهنده و حتی دردناک‌اند.
‫و با اینکه چنگال‌های بزرگش ‫به او اجازه می‌دهند خودش را بخاراند...
‫باز هم قسمت‌هایی می‌مانند ‫ که در دسترسش نیستند.
‫برای دستیابی به آن نواحی ‫ او به کمک نیاز دارد.
‫یک درخت خشک. ‫این می‌تواند راه حلی باشد.
‫خیلی بهتر شد.
‫و حالا می‌تواند به تغذیه‌اش بازگردد.
‫اما رژیمی که تقریباً به‌طور کامل ‫ وابسته به گیاهان مرطوب است
‫یک پیامد غیرقابل انکار دارد.
‫غذای یک نفر تبدیل به کود برای ‫ بسیاری موجودات دیگر می‌شود.
‫و حیوان غول‌پیکری ‫مثل داینوکایروس می‌تواند
‫سالانه تا بیش از 20 تن مدفوع ایجاد کند.
‫جنوب آفریقا.
‫اینجا هم باران‌های سالیانه ‫باعث سیل می‌شود.
‫و خشکی را به هزارتویی از ‫ کانال‌های باریک تبدیل می‌کند
‫که بین جزایر کوچک ‫بی‌شماری در جریان‌اند.
‫حال اینجا یک جنگل باتلاق است.
‫و یکی از بزرگ‌ترین حیوانات پرنده زمین را
‫به خودش جذب می‌کند.
‫یک پتروسور غول‌پیکر. ‫کتزلکوآتلوس.
‫این یک ماده است.
‫بال‌هایش در حالت باز ‫بیش از 9 متر طول دارد.
‫و برای یک هدف خاص به اینجا آمده است.
‫جزایر کوچکی که ‫توسط آب‌های بالاآمده ایجاد شده‌ است
‫بهترین مکان برای تخم‌گذاری اوست.
‫کتزلکوآتلوس‌ها قطعاً سلطان پروازند.
‫اما به‌طرز شگفت‌آوری، ‫ بر روی زمین هم بسیار توانایند.
‫هر بالشان بر تک‌استخوان ‫بسیار بلند انگشت چهارمشان
‫استوار شده است.
‫با چرخاندن بالش به سمت بالا
‫می‌تواند به‌طور بسیار مؤثری ‫روی چهار بال و پایش راه رود.
‫او به اینجا آمده تا لانه ایجاد کند.
‫او تصمیم می‌گیرد که این کار را ‫روی خاک مرطوب و باتلاقی‌ انجام دهد
‫که از خشک‌شدن تخم‌های ‫پوست‌نازکش جلوگیری شود.
‫این دو تخم اول، تازه ابتدای کارند.
‫تا سه هفته آینده ‫او این آشیانه باز را نگهبانی می‌دهد...
‫و هر چند روز یک بار ‫دو تخم دیگر می‌گذارد.
‫تخم‌گذاری فرایندی ‫پرزحمت و انرژی‌بر است.
‫هرکدام بزرگ است و ‫حدود یک کیلو وزن دارد.
‫در نهایت او یک گروه ‫حدود ده‌تایی تولید می‌کند.
‫با گیاهان رویشان را می‌پوشاند.
‫حالا باید تغذیه کند.
‫در این جزیره باید غذای کافی وجود داشته باشد تا ‫بچه‌هایش را پس از بیرون‌آمدن از تخم، تغذیه کند.
‫اما اینجا چیز به‌دردبخوری برای ‫ رفع گرسنگی خودش وجود ندارد.
‫او باید برای شکار غذا جابجا شود...
‫و باور کند که با رفتن و تنهاگذاشتن آشیانه‌اش، ‫خطری فرزندان داخل تخمش را
‫تهدید نمی‌کند.
‫یک کتزلکوآتلوس ماده ‫و بسیار مسن‌تر.
‫او هم به دنبال محل امنی ‫ برای تخمگذاری است.
‫و ممکن است به اندازه کافی غذا ‫برای هر دو گروه این بچه‌های عظیم‌الجثه یافت نشود.
‫اما راه حلی برای این مشکل وجود دارد.
‫به‌هرحال تخم‌ها بسیار مغذی‌اند.
‫صاحب لانه برگشته است.
‫ماده مسن‌تر فراری ‫داده شده است.
‫اما لانه ماده جوان‌تر ‫خراب شده است.
‫از چند تخمی که گذاشته بود ‫ تنها سه تا باقی مانده‌اند.
‫حالا موفقیت فصل تخمگذاری او به این ‫سه تخم شکننده‌اش وابسته‌ است.
‫او تا حد ممکن طی چند ماه آینده که ‫ از تخم بیرون می‌آیند، از آن‌ها مراقبت می‌کند.
‫اما پس از آن، اولادش باید از خودشان مراقبت کنند.
‫همان‌طور که آب رودخانه ‫ جاری می‌شود
‫میلیاردها تن شن و ماسه را می‌تراشد و ‫حتی تخته‌سنگ‌ها را هم جابجا می‌کند.
‫رسوب‌های ریزتر ممکن است ‫ تا صدها کیلومتر جابجا شوند
‫اما با پهن‌تر شدن رودخانه ‫ سرعتش هم کندتر می‌شود.
‫و در نتیجه، مقداری از بارش ‫ ته‌نشین می‌شود.
‫و حیواناتی که اجدادشان در دریاها ‫زندگی می‌کردند، کم‌کم پدیدار می‌شوند.
‫خرچنگ‌ها.
‫در برخی نقاط ممکن است تا دوازده ‫خرچنگ در متر مربع وجود داشته باشد.
‫این ماسیاکاسور است.
‫یک ماده دو متری.
‫و دندان‌هایی بسیار تیز دارد.
‫درست همان چیزی که برای سروکله‌زدن ‫با شکارهای چندپا نیاز است.
‫خرچنگ‌ها ممکن است جلدی سخت داشته باشند ‫اما پر از پروتئین‌اند.
‫نباید از دستشان داد.
‫و نه تنها برای او.
‫او سه فرزند دارد.
‫که هرکدام تنها ده سانتی‌مترند.
‫و هنوز کاملاً آماده بلعیدن ‫ خرچنگ‌های بزرگ نیستند.
‫آن‌ها هنوز به باقی‌مانده ‫ غذای مادرشان اکتفا می‌کنند.
‫اما غریزه شکار برخی از ‫ نوزادان زودتر فعال می‌شود.
‫چقدر وسوسه‌برانگیز.
‫کوچک‌ترین خرچنگ می‌تواند ‫یک جا بلعیده شود.
‫متأسفانه هرچقدر که کوچک‌اند، در عوض سریع‌ترند.
‫بهتر است بچه‌ها زیاد دور نشوند.
‫بعل‌الذباب، وزغ شیطانی.
‫یکی از بزرگ‌ترین قورباغه‌های تاریخ.
‫او تا یک ماه دیگر نیازی به تغذیه ندارد.
‫این آب‌تل‌ها ممکن است ‫ بستر خوبی برای تغذیه باشند
‫اما زندگی در چنین مکانی ‫بهای سنگینی نیز می‌تواند داشته باشد.
‫اکنون آب رودخانه به دریا می‌رسد.
‫دیگر شوری نمک ‫در این آب‌ها حس می‌شود.
‫در زمان مَد
‫بازدیدکنندگانی از دریای آزاد بالا می‌آیند ‫تا این کانال‌ها را کشف کنند.
‫الاسموسور.
‫آن‌ها خزندگان اقیانوسی ‫واقعی‌ای‌ هستند.
‫اما برخی به پای‌رود می‌آیند تا ‫در آب‌های شورمزه به اکتشاف بپردازند.
‫اکنون، میلیون‌ها تن رسوب ‫که توسط رودها به اینجا آورده می‌شود
‫بالاخره به دریا می‌ریزد.
‫مقداری زمان می‌برد تا آب رودخانه ‫با اقیانوس ترکیب شود
‫و برای مدتی، این دو نوع آب ‫ در کنار یکدیگر جاری‌اند.
‫با این حال
‫دسته‌های بزرگ ماهی‌ها در این آب‌ها ‫غذای زیادی پیدا می‌کنند.
‫حجم رسوب، ماهی‌ها را مخفی می‌کند ‫اگر در همان نزدیکی باشند.
‫اما الاسموسورها برای یافتن شکار ‫اِبایی از شناکردن به سمت
‫تیره‌ترین آب‌ها ندارند.
‫راه فراری برای ماهی‌ها نیست...
‫حتی بالای سطح آب.
‫این الاسموسورها آخرین هدایای ‫رودخانه را هم جمع‌آوری می‌کنند
‫قبل از آن که رد پایش در اقیانوس ‫ سیاره ماقبل تاریخ گم شود.
‫در قسمت بعدی سیاره ماقبل تاریخ:
‫ارتباط بین مادر و ‫فرزند آزموده می‌شود
‫وقتی هردو در حال تلاش برای بقاءاند.
‫دشمنان قدیمی با یکدیگر و با ‫طوفان‌های بسیار سرد مبارزه می‌کنند.
‫و دایناسورهای پردار دنیاهای یخی را ‫ تحت سلطه خود می‌گیرند.
‫برای کشف علم پشت این داستان‌ها
‫به صفحه سیاره ماقبل تاریخ مراجعه کنید.